1. Trang chủ
  2. Blog
  3. Phonics & phát âm

Âm ghép sh, ch, th, ph, wh: cách dạy bé đọc đúng từ đầu

Âm ghép sh, ch, th, ph, wh là hai chữ cái cùng tạo một âm. Bài viết giúp ba mẹ hiểu cách đọc, ví dụ từ vựng và lỗi phát âm bé Việt hay gặp.

Sau khi bé đã nắm được âm của từng chữ cái và đọc được các từ ngắn như cat, sun, bé sẽ gặp những từ như ship, chair, three, phone. Nếu đọc từng chữ riêng lẻ, s-h-i-p sẽ thành một âm rất lạ. Đó là lúc bé cần học âm ghép tiếng Anh, trong Phonics gọi là digraph: hai chữ cái đứng cạnh nhau nhưng cùng tạo ra một âm duy nhất.

Âm ghép (digraph) khác phụ âm ghép (blend) thế nào?

Đây là điểm ba mẹ hay nhầm lẫn:

  • Phụ âm ghép (blend): hai phụ âm đứng cạnh nhau nhưng vẫn nghe rõ cả hai âm. Ví dụ st trong star (/s/ + /t/), bl trong blue (/b/ + /l/), fr trong frog.
  • Âm ghép (digraph): hai chữ cái hợp lại thành một âm mới, không còn nghe âm riêng của từng chữ. Ví dụ sh trong ship đọc /ʃ/, không phải /s/ + /h/.

Hiểu sự khác biệt này giúp bé biết khi nào cần "gộp" hai chữ lại để đọc thành một âm.

Bảng âm ghép tiếng Anh cho bé thường gặp

Âm ghépÂmVí dụGợi ý cách đọc
sh/ʃ/ship, shoe, fish, brushChu môi, thổi hơi "suỵt" như ra hiệu im lặng
ch/tʃ/chair, chick, lunch, muchGiống "ch" bật mạnh, như tiếng tàu "choo-choo"
th (vô thanh)/θ/three, thin, bath, teethĐặt đầu lưỡi giữa hai hàm răng, thổi hơi, không rung cổ
th (hữu thanh)/ð/this, that, mother, theLưỡi đặt như trên nhưng có rung ở cổ họng
ph/f/phone, photo, dolphinĐọc giống hệt chữ f
wh/w/whale, white, wheelThường đọc như chữ w (riêng who, whole đọc /h/)
ck/k/duck, sock, clock, backĐọc như k, thường đứng cuối từ sau nguyên âm ngắn
ng/ŋ/ring, king, sing, longGần giống "ng" cuối tiếng Việt như "sáng"

Cách phát âm th, sh, ch chuẩn cho bé Việt

Âm th: lưỡi phải "thè ra"

Tiếng Việt cũng có chữ "th" nhưng cách đọc hoàn toàn khác. Bé Việt thường đọc three thành "thờ-ri" (giống "th" tiếng Việt) hoặc this thành "đít". Cách sửa đơn giản: cho bé soi gương, đặt nhẹ đầu lưỡi giữa hai hàm răng rồi thổi hơi ra. Nếu cổ họng không rung, đó là /θ/ như thin, bath. Nếu cổ họng rung (bé đặt tay lên cổ để cảm nhận), đó là /ð/ như this, mother.

Ba mẹ không cần ép bé phân biệt /θ/ và /ð/ ngay. Quan trọng nhất là bé quen với vị trí lưỡi đặt giữa hai răng.

Âm sh và s: đừng để bé đọc giống nhau

Nhiều bé đọc ship và sip, shoe và Sue giống nhau. Khi đọc /s/, môi hơi bẹt, hơi thoát ra như tiếng rắn "sss". Khi đọc /ʃ/, môi chu tròn ra phía trước như khi nói "suỵt". Cho bé chơi trò: ba mẹ đọc, bé làm động tác con rắn nếu nghe /s/, đặt ngón tay lên môi nếu nghe /ʃ/.

Âm ch: bật mạnh, gọn

Âm /tʃ/ trong chair, cheese gần với "ch" tiếng Việt nhưng bật hơi mạnh hơn và môi hơi chu. Ở cuối từ như lunch, beach, bé cần đọc rõ âm này, không bỏ mất.

Lỗi bé hay mắc khi học âm ghép và cách khắc phục

  1. Đọc tách từng chữ: bé đọc chip thành /k/ – /h/ – /ɪ/ – /p/. Ba mẹ hãy gạch chân hoặc tô màu cả cụm ch để bé nhìn thấy đó là "một khối".
  2. Bỏ âm cuối: fish thành "phít", bath thành "bát". Hãy cho bé đọc chậm, kéo dài âm cuối "fi-shhh".
  3. Nhầm ph với p: phone bị đọc là "pôn". Nhắc bé: "p và h đi cùng nhau thì đọc như f".
  4. Nhầm ck với c-k: nhắc bé ck chỉ là một âm /k/, như duck đọc /dʌk/.

Trò chơi luyện âm ghép tại nhà

  • Phân loại thẻ từ: chuẩn bị ba hộp ghi sh, ch, th; bé đọc thẻ từ (shell, chin, thumb, shop, chop, moth) rồi bỏ vào đúng hộp.
  • Đổi âm đầu: ship → chip, shop → chop, sin → thin. Bé sẽ nhận ra chỉ đổi một âm là thành từ khác.
  • Đọc truyện ngắn: các truyện Oxford Phonics World Readers trên kênh YouTube của lớp có nhiều từ chứa âm ghép, bé vừa nghe vừa nhìn chữ.

Cho bé học Phonics bài bản cùng Cô Pink

Âm ghép là phần kiến thức cần có người hướng dẫn khẩu hình trực tiếp để bé phát âm chuẩn ngay từ đầu. Tại Pinky English Club (Cao Xanh, TP Hạ Long, Quảng Ninh), bé sinh năm 2019 và 2020 được học Phonics theo giáo trình Oxford Phonics World, kết hợp đủ Nghe – Nói – Đọc – Viết. Ba mẹ liên hệ Cô Pink – 0343.903.209 để đăng ký học thử nhé!

Cho bé học thử tại Pinky English Club

Lớp Tiếng Anh trẻ em học trực tiếp tại Cao Xanh, Hạ Long, Quảng Ninh.

Zalo 0343.903.209